Miasto i Gmina Osiek położona jest w południowo wschodniej części powiatu staszowskiego w woj. świętokrzyskim. Graniczy z gminami: Łoniów, Rytwiany, oraz miastami – gminami: Staszów i Połaniec. Zajmuje obszar 129 km² i składa się z 17 sołectw oraz miasta Osiek. Charakteryzuje się zróżnicowaną rzeźbą terenu, podzieloną przez skarpę biegnącą wzdłuż drogi krajowej nr 79. Gmina jest podzielona na dwie części: zachodnią i wschodnią. Część zachodnia gminy Osiek obejmuje miejscowości: Osiek, Bukowa, Suchowola, Pliskowola, Niekrasów, Ossala, Ossala lesisko, Strużki, Tursko Wielkie. Z kolei część wschodnia gminy Osiek obejmuje miejscowości: Długołęka, Lipnik, Trzcianka, Trzcianka-Kolonia, Matiaszów, Mikołajów, Mucharzew, Nakol, Niekurza, Sworoń, Kąty.
Północna i południowo-zachodnia część gminy wyróżnia się przede wszystkim charakterem leśnym. Rozległe lasy tworzą tu malownicze krajobrazy i stanowią doskonałe miejsce do spacerów i obcowania z naturą. W przeciwieństwie do tego wschodni rejon gminy charakteryzuje się najwyższej klasy glebami, co nadaje temu obszarowi charakter rolniczy.
Herb miasta i gminy Osiek przedstawia tarczę podzieloną na dwie równe części w słup. W prawej czerwonej znajduje się biały półorzeł bez korony, zwrócony heraldycznie w prawo. W lewym białym polu widoczna jest dłoń barwy brązowej trzymająca podwójny krzyż lotaryński barwy czerwonej – jeden z elementów herbu Pogoń.
Gmina Osiek to miejsce o bogatej historii i kulturze. Centrum gminy stanowi miasto Osiek, które pełni rolę głównego ośrodka administracyjnego i kulturalnego. Jego sercem jest rynek, będący centrum miasta i gminy, otoczony charakterystyczną zabudową i zabytkowym kościołem. To tutaj mieszkańcy spotykają się, robią zakupy i uczestniczą w różnego rodzaju wydarzeniach kulturalnych. Miejscowości w gminie Osiek mają charakter ulicówek. Ciekawym kształtem spośród nich wyróżnia się Długołęka, która ma kształt podkowy i jest zlokalizowana wzdłuż dawnego meandra Wisły.
Najstarsze wzmianki o Osieku pochodzą z roku 1020, kiedy to król Bolesław Chrobry (967-1025) przyznał tę osadę Benedyktynom ze Świętego Krzyża. Mnisi ok. 1050 r. mieli wybudować w Osieku drewniany kościół. W dokumencie fundacyjnym z tego czasu po raz pierwszy nazwano tę miejscowość jako Osiek. Przez wieki Osiek odegrał istotną rolę jako ważny punkt na szlaku handlowym prowadzącym ze Śląska i Krakowa przez Sandomierz na Ruś i Litwę. Strategiczne położenie sprzyjało rozwojowi osady, która stopniowo przekształciła się w gród książęcy oraz osadę targową. W tym okresie powstał również zamek obronny, który miał chronić mieszkańców i stanowił centrum administracyjne oraz obronne regionu.
W roku 1263 na zamku w Osieku gościł książę Leszek Czarny (1241-1288), co podkreślało znaczenie tego miejsca w ówczesnej polityce i życiu państwowym. W roku 1270 r. król Bolesław V Wstydliwy (1226-1279) wykupił Osiek od zakonników. Kilkukrotnie miejscowość odwiedził król Kazimierz Wielki (1310-1370). W 1430 r. król Władysław Jagiełło (1362-1434) nadaje Osiekowi prawa miejskie wzorowane na “magdeburskich”. To zdarzenie było kluczowym momentem w historii Osieka, otwierając nowe możliwości rozwoju i samorządności dla mieszkańców. Przywileje nadane przez króla Jagiełłę wiązały się z licznymi uprawnieniami, które znacząco wpłynęły na rozwój miasta.
Kluczowym aspektem nadanego przywileju lokacyjnego było m.in. prawo do cotygodniowych targów, odbywających się regularnie w środy. Targi te stanowiły ważny punkt spotkań i wymiany handlowej dla mieszkańców Osieka i okolicznych okolic. Dodatkowo przywileje gwarantowały mieszkańcom Osieka możliwość organizacji dwóch jarmarków trzydniowych w ciągu roku. Jarmarki te były okazją do zakupu i sprzedaży towarów, przyciągając kupców z pobliskich miast i wiosek. Ponadto miasto otrzymało przywilej handlu solą, co było istotne z punktu widzenia rozwoju gospodarczego i handlowego regionu. Zwolnienie mieszkańców Osieka od opłat, takich jak tzw. mostowe w Połańcu i targowe w Opatowie, umożliwiło swobodny rozwój handlu oraz poprawę sytuacji finansowej mieszkańców.
W 1518 roku król Zygmunt I Stary (1467-1548) potwierdził przywileje miasta Osieka, świadcząc tym samym o ich istotności i znaczeniu. Po tragicznym pożarze, który dotknął miasto, król Zygmunt I Stary zwolnił Osiek od świadczeń na rzecz państwa na okres 8 lat, dając mieszkańcom możliwość odbudowy i odbicia się od klęski.
Przełom wieku XVI i XVII był okresem niezwykle pomyślnym dla rozwoju miasta Osiek, zapisując się jako złoty okres w historii miejscowości. To właśnie w tym czasie rozwój handlu i rzemiosła kwitł w pełni. Szczególnie branże takie jak garncarstwo i szewstwo odgrywały kluczową rolę w gospodarce i życiu społecznym Osieka. W XVI wieku zawiązały się cechy rzemieślnicze szewców, krawców, tkaczy i garncarzy. Dzięki temu produkcja i sprzedaż wyrobów rzemieślniczych była regulowana oraz zapewniano wysoką jakość i standard wytworów.
Miasto Osiek z początkiem XVII w. przeżyło burzliwe czasy, w szczególności zniszczenia w czasie rokoszu Zebrzydowskiego oraz najazdu wojsk szwedzkich i siedmiogrodzkich, które przyniosły jego stopniowy upadek. Proces ten pogłębiał się szczególnie po I rozbiorze Polski w 1772 r., kiedy Osiek został przygranicznym miastem, co znacząco wpłynęło na jego dalszy rozwój i znaczenie. W 1810 r. założona zostaje Ochotnicza Straż Pożarna, która nieprzerwanie po dziś dzień służy społeczności lokalnej. W 1832 r. dawne dobra królewskie w Osieku zostały przekształcone w majorat i otrzymał je rosyjski generał Wasilij Pogodin. Rok 1869 był przełomowy dla Osieka, kiedy to miasto straciło prawa miejskie. To symboliczne wydarzenie zaznaczyło koniec pewnej ery dla Osieka, odbierając mu status miasta i ustępując drogę dalszym zmianom i przeciwnościom losu.
I i II wojna światowa przyniosły Osiekowi duże zniszczenia, pozostawiając miasto w ruinie i cierpieniu. Szczególnie tragiczne były wydarzenia z czasów kampanii wrześniowej w 1939 roku, kiedy oddziały Armii “Kraków” i Armii “Śląsk” toczyły zaciekłe walki w Osieku z wojskami niemieckimi. Wówczas, w krwawej obronie miasta, zginęło około 100 polskich żołnierzy, którzy oddali swe życie w walce za ojczyznę. Żołnierze zostali pochowani na polowym cmentarzu, a następnie ich szczątki przeniesiono na cmentarz wojskowy w Kielcach. W ostatnich latach o pamięć tego historycznego wydarzenia zadbała także Gmina Osiek podczas prowadzonej tu inscenizacji historycznej o nazwie „Bitwa o Osiek”.
W bezpośrednim sąsiedztwie trasy wylotowej z Osieka w kierunku Krakowa, stoi pomnik upamiętniający bohaterskich polskich żołnierzy, którzy poświęcili swe życie podczas tragicznej kampanii wrześniowej. Pomnik emanuje powagą i patosem. Składa się z trzech kolumn wykonanych z piaskowca oraz symbolicznych głów poległych. Jest nie tylko symbolem bohaterstwa i pamięci, ale również miejscem refleksji i wdzięczności dla tych, którzy oddali swe życie w walce o wolność i godność narodu.
W rezultacie działań podejmowanych przez władze samorządowe oraz mieszkańców, w dniu 1 lipca 1994 roku miasto ponownie uzyskało prawa miejskie po upływie 125 lat. Obecnie przemysłowo-rolniczy charakter gminy, uwarunkowany jest głównie działalnością Kopalni Siarki w Osieku, gdzie metodą podziemnego wytopu prowadzi się wydobycie tego surowca ze złoża siarki rodzimej. Kopalnia została uruchomiona w kwietniu 1993 roku. Gmina kontynuuje swój rozwój, łącząc przeszłość z teraźniejszością, a jej zabytki przypominają o dawnych czasach i znaczeniu tego miejsca w historii Polski.
W gminie Osiek nie brakuje ciekawych zabytków, które przyciągają uwagę miłośników historii i sztuki. W samym centrum miasta, na rynku, można podziwiać urokliwą murowaną kapliczkę św. Jana pochodzącą z końca XIX wieku. Jednak to kościół pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika jest niewątpliwie najważniejszym obiektem zabytkowym w mieście. Świątynia ta zachwyca nie tylko swoją architekturą, ale także unikalnym renesansowym ołtarzem, który pochodzi z poprzedniego kościoła. W 1278 roku znajdował się tu kościół drewniany. Współczesny murowany kościół powstał w 1852 r., z inicjatywy Wasilija Pogodina – zarządcy dóbr królewskich. Szerzej na ten temat historii powstania kościoła znajdziecie Państwo w osobnym artykule, który dostępny jest tutaj.
W odległości kilku kilometrów za Osiekiem, w Niekrasowie, można podziwiać starą modrzewiową świątynię datowaną na XVII wiek parafii Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny z bogatym wystrojem wnętrz. Pierwsza
świątynia stała w miejscu dzisiejszej plebanii. Następny obiekt stał u podnóża wzniesienia z ok. 1400 r. zniszczony później przez kalwinów. Obecny kościół pochodzi z 1661 r. i został zbudowany z drewna modrzewiowego w konstrukcji zrębowej, kryty gontem. Jest to miejsce o niezwykłym klimacie, które przyciąga zarówno turystów, jak i miłośników architektury sakralnej.
Obok kościoła w Niekrasowie, na poboczu drogi, stoi prosty, surowy obelisk ustawiony tu w 1931 roku. Z przodu zabytku przymocowany jest stary, drewniany krucyfiks, rzeźba Orła Polskiego w koronie oraz tablica z brązu z napisem: “Padli na polu chwały odpierając od granic państwa polskiego pod wodzą Józefa Piłsudskiego nawałę najeźdźców w latach 1918-20”. Pod tablicą znajdują się nazwiska poległych pochodzących z tego terenu.
Działał tu również legendarny oddział partyzancki „Jędrusie”, który prowadził działania przeciwko okupantowi, stając się symbolem oporu i walki o wolność. “Jędrusie” starali się w sposób możliwie skuteczny chronić miejscową ludność przed terrorem okupanta. Mimo to, w dniu 3 czerwca 1943 roku doszło do pacyfikacji wsi Strużki, w czasie której hitlerowcy zamordowali 73 osoby. W dniu 9 stycznia 1943 r. w starciu z żandarmerią zginął dowódca oddziału, Władysław Jasiński, i dwóch partyzantów. Przy szosie Sandomierz – Połaniec znajduje się pomnik upamiętniający śmierć Władysława Jasińskiego “Jędrusia” i jego partyzantów.
W pobliskiej miejscowości Ossala mieszkał i pracował Adam Bień – minister rządu londyńskiego więzień Łubianki, sądzony w słynnym “procesie szesnastu”. Był uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej, prawnikiem i urodzonym społecznikiem. W jego domu została urządzona Izba Pamięci, gdzie można zgłębić historię tamtych czasów.
W Bukowej w gminie Osiek od dawnych czasów wydobywa się piaskowiec. Z tego właśnie piaskowca ze Smerdyny w 1. połowie XIX wieku wzniesiono kapliczkę, która miała zastąpić kościół. Odbywały się tutaj nabożeństwa, a także prowadzono lekcje religii w czasie, gdy usunięto ją ze szkół. Kapliczka ma bryłę prostokąta z dwuspadowym dachem i wieżyczką na sygnaturkę.
W 2001 r. został odsłonięty pomnik Jana Pawła II przy Szkole Zespole Szkół w Osieku. Autorem pomnika jest Andrzej Zwolak, wykładowca z krakowskiej ASP.
W roku 2010 osiecki rynek zmienił swoje oblicze, nabierając nowego wyglądu i stając się sercem miasta wypełnionym nowymi atrakcjami. Centralna część placu została przekształcona w amfiteatr ze sceną i fontanną, tworząc przestrzeń dla kulturalnych wydarzeń i spotkań z mieszkańcami. Pojawiły się również wygodne ławeczki i liczne stylowe latarnie, które oświetlają rynek po zmierzchu. Centralną część rynku zajął zegar analemmatyczny, ciekawa konstrukcja zegara poziomego, w którym wskazówką jest stojący człowiek, a cień rzucony przez niego wskazuje godzinę. To unikatowe rozwiązanie, które nie tylko spełnia funkcję praktyczną, ale również stanowi interesującą atrakcję dla zwiedzających i turystów, zachęcając do zatrzymania się i przyjrzenia się temu nietypowemu zegarowi.
Gmina Osiek ma wiele do zaoferowania nie tylko pod względem kulturowym, ale także przyrodniczym. Szczególnie warto podkreślić znaczenie dolin rzecznych jako najcenniejszych obszarów pod względem zachowania różnorodności biologicznej. Wśród nich wyróżniają się doliny rzek: Wisły, Zawidzianki, Kacanki, Strzegomki oraz liczne mniejsze cieki wodne, które tworzą unikalne ekosystemy o dużym znaczeniu dla lokalnej fauny i flory. W dolinach rzecznych, od wieków kształtowały się cenne przyrodniczo tereny, takie jak łąki, zbiorowiska szuwarowe, wikliny nadrzeczne, lasy łęgowe oraz starorzecza. Te różnorodne siedliska stanowią ostoje dla wielu gatunków roślin i zwierząt. Roślinność jest tu niezwykle zróżnicowana, obejmując wiele gatunków rzadkich i chronionych. Wśród zwierząt, doliny rzeczne są ostoją dla wielu gatunków ptaków wodno-błotnych.
Do form ochrony przyrody na obszarze gminy zalicza się Jeleniowsko-Staszowski Obszar Chronionego Krajobrazu oraz obszary: Natura 2000 Tarnobrzeska Dolina Wisły, Natura 2000 Kras Staszowski, Natura 2000 Ostoja Żyznów. To idealne miejsca dla miłośników pieszych wędrówek, rowerowych przejażdżek czy po prostu relaksu na świeżym powietrzu.
W sercu malowniczego regionu między Turskiem Wielkim i Małym, w najdalszym na wschód podregionie Niecki Nidziańskiej, otoczonym przez piękne krajobrazy, odkryjemy rezerwat przyrody o wymownej nazwie „Zamczysko Turskie”. Rezerwat został utworzony w 1979 roku dla ochrony starego drzewostanu lipowego z domieszką wiązu, grabu i buka. Obejmuje blisko 2,5 hektara. Porasta on spore wzniesienie opadające ku Wiśle, a najcenniejsze lipy mają po około 200 lat, w tym graby i wiązy są kilkadziesiąt lat młodsze. Środek zajmują wyraźne fortyfikacje w kształcie pięcioboku.To miejsce pełne tajemnic i naturalnego piękna, które przyciąga miłośników przyrody i entuzjastów wędrówek. Spacerując po terenach rezerwatu, można w pełni wczuć się w harmonię tego miejsca i docenić jego wyjątkowy urok.
Rezerwat „Zamczysko Turskie” znajduje się w bliskim sąsiedztwie nadwiślańskich starorzeczy, gdzie powstały liczne malownicze jeziorka i stawy. Jednym z nich jest znane Jezioro Osieckie, które zachwyca swą urodą i unikalnym charakterem. Naturalne zbiorniki wodne stanowią doskonałe środowisko dla wielu gatunków flory i fauny, tworząc ekosystem o wyjątkowej wartości przyrodniczej.
W gminie Osiek nie tylko styka się dziedzictwo kulturowe i historia, ale również aktywności społeczne, które sprawiają, że gmina jest miejscem pełnym radości i entuzjazmu. Mieszkańcy aktywnie uczestniczą w różnorodnych wydarzeniach i inicjatywach, tworząc atmosferę pełną pozytywnych relacji i współpracy. Lokalna społeczność pielęgnuje pamięć o tradycji i historii Osieka, przekazując je kolejnym pokoleniom jako ważny element tożsamości. Odkrywanie zabytków gminy Osiek to nie tylko podróż w czasie, ale również szansa na lepsze zrozumienie i docenienie dziedzictwa kulturowego regionu. Zachęcamy do odwiedzenia Gminy Osiek, gdzie historia, kultura i przyroda łączą się w fascynującą całość, tworząc niepowtarzalny charakter tego miejsca.
Urząd Miasta i Gminy w Osieku
ul. Rynek 1, 28-221 Osiek
Telefon: +15 867 12 03
Faks: fax: +15 867 12 32
E-mail: umig.osiek@pro.onet.pl
Strona internetowa: www.gmina-osiek.pl
EPUAP: /0oi9lcv89y/skrytka
TERYT: 2612043
Burmistrz Miasta i Gminy Osiek: Magdalena Marynowska
Godziny urzędowania:
poniedziałek-piątek: 7:00 – 15:30
wtorek: 8:00 – 16:00
ZOBACZ RÓWNIEŻ:
